"ವಿದ್ಯೆ ವಿನಯವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ; ವಿನಯವು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ." ಎಂಬ ಮಾತು ಶಿಕ್ಷಣದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಮಾನವನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕಲಿಕೆ ಎಂಬುದು ಜನನದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಕೊನೆಯ ಉಸಿರಿನವರೆಗೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಕಲಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೂ ಯಾವುದೇ ಮಿತಿಯಿಲ್ಲ. ಒಬ್ಬ ಶಿಕ್ಷಕ ತನ್ನ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಹಂಚುವ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ತನ್ನ ಜೀವನಶೈಲಿ, ಮೌಲ್ಯಗಳು, ನಡವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅನುಭವಗಳ ಮೂಲಕವೂ ಅನೇಕ ಪೀಳಿಗೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ "ಕಲಿಕೆಗೆ ಕೊನೆಯಿಲ್ಲ, ಕಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಗಡಿಯಿಲ್ಲ" ಎಂಬ ಮಾತು ಶಿಕ್ಷಣದ ನಿಜವಾದ ತತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾನವನು ಹುಟ್ಟಿದ ಕ್ಷಣದಿಂದಲೇ ಕಲಿಯಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ತಾಯಿಯ ಮಡಿಲಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಕಲಿಯುತ್ತಾನೆ. ಕುಟುಂಬದಿAದ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಕಲಿಯುತ್ತಾನೆ. ಸಮಾಜದಿಂದ ಜೀವನ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುತ್ತಾನೆ. ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಜೀವನವೇ ಅವನ ದೊಡ್ಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅನುಭವವೂ ಒಂದು ಪಾಠವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಒಂದು ಶಿಕ್ಷಕನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂದರ್ಭವೂ ಹೊಸ ಅರಿವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಲಿಕೆ ಎಂಬುದು ಪುಸ್ತಕದ ನಾಲ್ಕು ಗೋಡೆಗಳೊಳಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ಬದುಕಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೆಜ್ಜೆಯಲ್ಲೂ ನಮ್ಮನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಇಂದಿನ ಜಗತ್ತು ವೇಗವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ, ಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ವೈದ್ಯಕೀಯ, ಕೃಷಿ, ಶಿಕ್ಷಣ – ಎಲ್ಲ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಹೊಸ ಹೊಸ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ನಿನ್ನೆ ಕಲಿತ ಜ್ಞಾನ ಇಂದಿಗೆ ಅಪೂರ್ಣವಾಗಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಲಿಯುವ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ಕ್ಷಣದಿಂದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೂ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಹೊಸದನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ಕುತೂಹಲವೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಸದಾ ಚೈತನ್ಯದಿಂದ ಇರಿಸುತ್ತದೆ. ಕಲಿಕೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಕ ಗಳಿಸುವುದಲ್ಲ. ಒಳ್ಳೆಯ ಮನುಷ್ಯನಾಗಿ ಬದುಕುವುದನ್ನು ಕಲಿಯುವುದು, ಇತರರನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು, ಸಮಯದ ಮೌಲ್ಯ ಅರಿಯುವುದು, ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವುದು, ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು, ವಿಫಲತೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು, ಯಶಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವಿನಯದಿಂದ ಇರುವುದು – ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕಲಿಕೆಯ ಭಾಗಗಳೇ ಆಗಿವೆ. ಶಿಕ್ಷಣವು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀಡುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಜೀವನವನ್ನು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿಯೂ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕಲಿಸುವ ಕಾರ್ಯವು ಕೇವಲ ಶಿಕ್ಷಕರ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಅಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪೋಷಕ, ಹಿರಿಯ, ಸ್ನೇಹಿತ, ಸಮಾಜಸೇವಕ, ವಿಜ್ಞಾನಿ, ಕಲಾವಿದ, ರೈತ, ಕಾರ್ಮಿಕ – ಎಲ್ಲರೂ ಯಾವುದಾದರೂ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಕಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಒಬ್ಬ ರೈತ ತನ್ನ ಪರಿಶ್ರಮದಿಂದ ಬದುಕಿನ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಒಬ್ಬ ತಾಯಿ ತ್ಯಾಗವನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಒಬ್ಬ ತಂದೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯೂ ನಮಗೆ ಸಹನೆ, ಸಮತೋಲನ ಮತ್ತು ಸಹಜೀವನವನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಕಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಯಾವುದೇ ಗಡಿಯಿಲ್ಲ. ಶಿಕ್ಷಕರ ಪಾತ್ರ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಶಿಕ್ಷಕನು ಕೇವಲ ಪಾಠಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಮುಗಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಶಿಲ್ಪಿ. ಉತ್ತಮ ಶಿಕ್ಷಕನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೊಳಗಿನ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಅರಳಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆತನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳಲು ಧೈರ್ಯ ತುಂಬುತ್ತಾನೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಕನ ಪ್ರಭಾವವು ತರಗತಿ ಕೊಠಡಿಯನ್ನು ಮೀರಿ ಸಮಾಜದ ಭವಿಷ್ಯದವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂದಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರೂ ನಿರಂತರ ಕಲಿಯಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಹೊಸ ಬೋಧನಾ ವಿಧಾನಗಳು, ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾಧನಗಳು, ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ, ಅನುಭವಾಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆ, ಕೌಶಲ್ಯಾಧಾರಿತ ಶಿಕ್ಷಣ – ಇವೆಲ್ಲವೂ ಶಿಕ್ಷಣದ ಭಾಗವಾಗಿವೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ಶಿಕ್ಷಕರೂ ತಮ್ಮ ಬೋಧನಾ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಕಲಿಯುವ ಶಿಕ್ಷಕರೇ ಉತ್ತಮ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗುತ್ತಾರೆ. ದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೂ ಸಹ ಪುಸ್ತಕಗಳಿಗಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗಬಾರದು. ಓದಿನ ಜೊತೆಗೆ ಓದು ಹೊರಗಿನ ಜ್ಞಾನವನ್ನೂ ಸಂಪಾದಿಸಬೇಕು. ಗ್ರಂಥಾಲಯ, ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು, ಕ್ರೀಡೆ, ಕಲೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಪ್ರಕೃತಿ ವೀಕ್ಷಣೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆ, ಚರ್ಚೆಗಳು – ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕಲಿಕೆಯ ಭಾಗಗಳಾಗಬೇಕು. ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಮನೋಭಾವ, ಸಂಶೋಧನಾ ದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಸೃಜನಶೀಲತೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯನ್ನು ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಇಂದಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನವು ಎಲ್ಲರ ಕೈಗಡಸಿನಲ್ಲಿದೆ. ಮೊಬೈಲ್, ಅಂತರ್ಜಾಲ, ಆನ್‌ಲೈನ್ ತರಗತಿಗಳು, ಡಿಜಿಟಲ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಿಡಿಯೊಗಳು, ಮುಕ್ತ ಶಿಕ್ಷಣ ವೇದಿಕೆಗಳು – ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕಲಿಕೆಗೆ ಹೊಸ ದಾರಿಗಳನ್ನು ತೆರೆದಿವೆ. ಆದರೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಷ್ಟೇ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಕಲಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿಯೂ ಅನುಭವಾಧಾರಿತ, ಕೌಶಲ್ಯಾಧಾರಿತ ಮತ್ತು ಜೀವನಾಧಾರಿತ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಕೇವಲ ಕಂಠಪಾಠಕ್ಕಿAತ ಚಿಂತನೆ, ಸಮಸ್ಯೆ ಪರಿಹಾರ, ನವೀನತೆ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿಸುತ್ತಿವೆ. Ãವನದಲ್ಲಿ ವಿಫಲತೆಯೂ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಶಿಕ್ಷಕ. ಸೋಲು ನಮ್ಮ ದೌರ್ಬಲ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ತಪ್ಪುಗಳು ನಮ್ಮನ್ನು ಸರಿದಾರಿಗೆ ತರುತ್ತವೆ. ಕಷ್ಟಗಳು ಸಹನೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತವೆ. ಅನುಭವಗಳು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂದರ್ಭವನ್ನೂ ಕಲಿಕೆಯ ಅವಕಾಶವೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು. ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯವೂ ನಿರಂತರ ಕಲಿಕೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತವೆ. ಬಸವಣ್ಣ, ಕುವೆಂಪು, ಬೇಂದ್ರೆ, ಅಂಬೇಡ್ಕರ್, ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ, ಡಾ. ಎ.ಪಿ.ಜೆ. ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ ಮುಂತಾದ ಮಹನೀಯರು ಜೀವನಪೂರ್ತಿ ಕಲಿಯುತ್ತಲೇ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹಂಚಿದರು. ಅವರು ನಮಗೆ ಹೇಳಿಕೊಟ್ಟ ಸಂದೇಶ ಒಂದೇ – ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹಂಚಿದಷ್ಟೂ ಅದು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಕಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಗಡಿಯಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ಅರ್ಥವೂ ಇದೆ. ಒಬ್ಬ ಶಿಕ್ಷಕನಿಂದ ಕಲಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯು ಮುಂದೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ಕಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಜ್ಞಾನದ ಬೆಳಕು ಒಂದು ದೀಪದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ದೀಪಕ್ಕೆ ಹರಡುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತು, ಒಂದು ಪ್ರೇರಣಾದಾಯಕ ಘಟನೆ, ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವೂ ಒಬ್ಬರ ಜೀವನವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಬಲ್ಲದು. ಇಂದು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಕೇವಲ ಬುದ್ಧಿವಂತರು ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಮೌಲ್ಯಯುತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶಿಕ್ಷಣವು ಜ್ಞಾನ, ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಸಮನ್ವಯವಾಗಬೇಕು. ಕಲಿಕೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ದಾರಿ ತೋರಿಸಿದರೆ, ಕಲಿಸುವುದು ಸಮಾಜದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ದಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇವೆರಡೂ ಒಂದಕ್ಕೊAದು ಪೂರಕವಾಗಿವೆ. ಕೊನೆಗೆ, ಕಲಿಕೆ ಒಂದು ನಿರಂತರ ಪಯಣ; ಕಲಿಸುವುದು ಒಂದು ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಸೇವೆ. ಕಲಿಯುವವನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ಕಲಿಸುವವನು ಬೆಳೆಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಇತರರ ಬದುಕನ್ನೂ ಬೆಳಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಜೀವನದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದಿನವೂ ಹೊಸ ಪಾಠವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಲಿಯುವುದನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ನಿಲ್ಲಿಸಬಾರದು ಮತ್ತು ನಮಗೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಒಳ್ಳೆಯ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನೂ ಬಿಡಬಾರದು. "ಕಲಿಕೆಗೆ ಕೊನೆಯಿಲ್ಲ; ಕಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಗಡಿಯಿಲ್ಲ" ಎಂಬ ಸಂದೇಶವು ಕೇವಲ ಒಂದು ವಾಕ್ಯವಲ್ಲ; ಅದು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಸಮಾಜದ ಪ್ರಗತಿ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಉಜ್ವಲ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ದಾರಿ ತೋರುವ ಜೀವನದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತಾ, ಅದನ್ನು ಉದಾರವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಬೆಳೆಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಶಿಕ್ಷಣದ ನಿಜವಾದ ಉದ್ದೇಶ ಸಾರ್ಥಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಲಿಕೆ ಮುಂದುವರಿಯಲಿ, ಕಲಿಸುವ ಬೆಳಕು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಲಿ; ಆಗ ಮಾತ್ರ ಸುಶಿಕ್ಷಿತ, ಸಂಸ್ಕಾರವAತ ಮತ್ತು ಸಶಕ್ತ ಸಮಾಜ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ.