ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ವೇಗದ ನಡುವೆ ಉದ್ಯೋಗ, ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಬದುಕಿನ ಪ್ರಶ್ನೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸಲು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡದ್ದು. ಕೈಯಿಂದ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅನೇಕ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಯಂತ್ರಗಳು ಮಾಡತೊಡಗಿದಾಗ ಮನುಷ್ಯನ ಶ್ರಮ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬಂದಾಗ ಕಚೇರಿ ಕೆಲಸದ ಸ್ವರೂಪ ಬದಲಾಯಿತು. ಮೊಬೈಲ್ ಬಂದಾಗ ಸಂವಹನದ ಜಗತ್ತೇ ಬದಲಾಯಿತು. ಈಗ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI ) ಮನುಷ್ಯನ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿಗೆ ಸಂಬAಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ಕೆಲಸಗಳನ್ನೂ ಮಾಡತೊಡಗಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಗತಿಯ ಸಹಜ ಹಂತವೇ ಸರಿ. ಆದರೆ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾತ್ರ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ನಿಂತಿದೆ. ಯಂತ್ರಗಳು ಮನುಷ್ಯನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಮನುಷ್ಯನ ಆದಾಯವನ್ನೂ ಕಸಿದುಕೊಂಡರೆ ಏನಾಗುತ್ತದೆ? ಒಂದು ನಗರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ಟೈಲರ್‌ಗಳು, ಸೇಲ್ಸ್ಮನ್‌ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ವೃತ್ತಿಯ ಜನರ ಕೆಲಸವನ್ನು ಂI ಮೂಲಕ ದಾಖಲಿಸಿ, ಅವರ ಕೆಲಸದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಕಲಿತು, ಮುಂದೆ ಅವರ ಬದಲಿಗೆ ಂI ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೇ ಬಳಸುವ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಊಹಿಸೋಣ. ಇಂದು ಒಬ್ಬ ಟೈಲರ್ ಗಂಟೆಗಟ್ಟಲೆ ದುಡಿದು ಬಟ್ಟೆ ಹೊಲಿಯುತ್ತಾನೆ. ಒಬ್ಬ ಸೇಲ್ಸ್ಮನ್ ಗ್ರಾಹಕರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮಾರುತ್ತಾನೆ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಾಪಾರಿ ತನ್ನ ಅನುಭವ, ನಿರ್ಧಾರಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು ವ್ಯವಹಾರ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ. ಇವರ ಕೆಲಸವನ್ನು ಂI ಕಲಿತುಕೊಂಡು ನಾಳೆ ಅದೇ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಮಾಡತೊಡಗಿದರೆ? ಮೊದಲ ನೋಟಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಪಾರಿಗೆ ಲಾಭವಾಗಬಹುದು. ಕೆಲಸದ ವೇಗ ಹೆಚ್ಚಬಹುದು. ಖರ್ಚು ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಏನು ಸಿಗುತ್ತದೆ? ಕೆಲಸ ಇಲ್ಲ. ಆದಾಯ ಇಲ್ಲ. ಆದಾಯವಿಲ್ಲದೆ ಖರೀದಿ ಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿಯೇ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಮೂಲವಿದೆ. ಒಂದು ಕಾರ್ಖಾನೆಯಲ್ಲಿ ನೂರು ಮಂದಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದುಕೊಳ್ಳಿ. AI ಮತ್ತು ರೋಬೋಟ್‌ಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಆ ಕೆಲಸವನ್ನು ಹತ್ತು ಮಂದಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವಂತಾದರೆ, ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಹೆಚ್ಚಬಹುದು. ಆದರೆ ಉಳಿದ ತೊಂಬತ್ತು ಮಂದಿಯ ಬದುಕು ಏನಾಗಬೇಕು? ಅವರಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಉದ್ಯೋಗ ಸಿಗುತ್ತದೆಯೇ? ಅವರ ಹೊಸ ಕೌಶಲ್ಯಕ್ಕೆ ತರಬೇತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆಯೇ? ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಖರ್ಚು ಹೇಗೆ ನಡೆಯಬೇಕು? ಇದು ಕೇವಲ ಉದ್ಯೋಗದ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ. ಇದು ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಮನುಷ್ಯ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಸಂಬಳ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆ ಸಂಬಳದಿAದ ಆಹಾರ, ಬಟ್ಟೆ, ಮನೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ, ಪ್ರಯಾಣ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಗೆ ಖರ್ಚು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದ ಹಣ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಆದಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಜನರ ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಆದಾಯವೇ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಚಕ್ರವನ್ನು ತಿರುಗಿಸುತ್ತವೆ. ಹಾಗಾದರೆ ಬಹುತೇಕ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಯಂತ್ರಗಳೇ ಮಾಡಿದರೆ, ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುವ ಜನರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಣ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ? ಇದೇ ಭವಿಷ್ಯದ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಂIಯಿAದ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚಿತು, ಕಂಪನಿಗಳ ಲಾಭ ಹೆಚ್ಚಿತು, ಆದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಆದಾಯದ ಅವಕಾಶಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾದವು ಎಂದಾದರೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಆದಾಯದ ಅಂತರ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು. ಕೆಲವೇ ಕಂಪನಿಗಳು ಅಪಾರ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಬಹುದು. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಕೆಲಸ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಜನರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು. ಕೆಲಸವಿಲ್ಲದ ಮನುಷ್ಯನ ಸಮಸ್ಯೆ ಕೇವಲ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಆತ್ಮಗೌರವ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ನೆಮ್ಮದಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಹೌದು. ಇಂದು “ನಾನು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ನನ್ನ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ” ಎಂಬ ಭಾವನೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ನೀಡುತ್ತದೆ. ನಾಳೆ “ನನ್ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಯಂತ್ರ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ; ನನಗೆ ಕೆಲಸವೇ ಇಲ್ಲ” ಎಂಬ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದರೆ ಅದರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಊಹಿಸುವುದೇ ಕಷ್ಟ. ಬಡತನ ಹೆಚ್ಚಾದರೆ ಅಪರಾಧ ಹೆಚ್ಚುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ನಿರುದ್ಯೋಗ ಹೆಚ್ಚಾದರೆ ಅಸಮಾಧಾನ ಹೆಚ್ಚಬಹುದು. ಆದಾಯದ ಅಸಮಾನತೆ ತೀವ್ರವಾದರೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಂಘರ್ಷದ ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಬಹುದು. ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳ ಹೊರೆ ಹೆಚ್ಚಬಹುದು. ಕೊನೆಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಅಸಮಾನತೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅರಾಜಕತೆಯ ರೂಪ ಪಡೆಯುವ ಅಪಾಯವೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರ ಂIಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದಲ್ಲ. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಅದರ ಫಲ ಯಾರಿಗೆ ಸಿಗಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಮಾಜ ನಿರ್ಧರಿಸಬಹುದು. ಂIನಿAದ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಲಾಭ ಬಂದರೆ, ಆ ಲಾಭದ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಉದ್ಯೋಗ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಜನರ ಪುನರ್‌ತರಬೇತಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆಗೆ ಬಳಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬೇಕು. ಹೊಸ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಜನರನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು. ಂI ಬದಲಿಸುವ ಕೆಲಸಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಂIಯೊAದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಹೊಸ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಬೇಕು. ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಕೇವಲ “ಕಾರ್ಮಿಕ” ಎಂದು ನೋಡಬಾರದು. ಒಬ್ಬ ಟೈಲರ್ ಕೇವಲ ಬಟ್ಟೆ ಹೊಲಿಯುವ ಯಂತ್ರವಲ್ಲ. ಒಬ್ಬ ಸೇಲ್ಸ್ಮನ್ ಕೇವಲ ಮಾರಾಟದ ಸಾಧನವಲ್ಲ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಕೇವಲ ಲಾಭ ಗಳಿಸುವ ಯಂತ್ರವಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಕುಟುಂಬ, ಒಂದು ಜೀವನ, ಒಂದು ಕನಸು ಮತ್ತು ಒಂದು ಬದುಕಿನ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ. ಂI ಮನುಷ್ಯನ ಶ್ರಮವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲಿ. ಅಪಾಯಕಾರಿ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಿ. ಮನುಷ್ಯನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಿ. ಆದರೆ ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕನ್ನೇ ಅನಗತ್ಯವಾಗಿಸುವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಾಗಬಾರದು. ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಹುಶಃ ಪ್ರಶ್ನೆ “AI ಮನುಷ್ಯನ ಕೆಲಸ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆಯೇ?” ಎಂಬುದಷ್ಟೇ ಇರದು. “AI ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನ ಪಾಲು ಎಷ್ಟು?” ಎಂಬುದೇ ನಿಜವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಬಹುದು. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮನುಷ್ಯನಿಗಾಗಿ ಇರಬೇಕು; ಮನುಷ್ಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲ.ಯಂತ್ರಗಳು ದುಡಿಯುವ ಸಮಾಜವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಪ್ರಗತಿ. ಆದರೆ ಯಂತ್ರಗಳು ದುಡಿಯುವಾಗ ಮನುಷ್ಯರು ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬಳಲುವ ಸಮಾಜವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲ, ಅದು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಗಂಟೆ. ಉದ್ಯೋಗ ಕಳೆದುಕೊಂಡವರು ಕೃಷಿಯತ್ತ ಬಂದರೆ… ಭೂಮಿ ಎಲ್ಲಿದೆ? ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣ, ಪುನರ್ವಸತಿ ಮತ್ತು ಂIಯ ನಡುವಿನ ಮತ್ತೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆ, ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಬೆಳೆಯಬೇಕು. ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಆಗಬೇಕು. ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಬೇಕು. ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಬಲಗೊಳ್ಳಬೇಕು. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅಗತ್ಯವೇ. ಆದರೆ ಈ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಭೂಮಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅದರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಾವು ಹೇಗೆ ಎದುರಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನೂ ಇಂದೇ ಕೇಳಬೇಕಾಗಿದೆ. ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಸಾವಿರಾರು ಎಕರೆ ಭೂಮಿ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ದೊಡ್ಡ ಯೋಜನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಭೂಮಿ ಹೋಗುತ್ತಿದೆ. ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ಹಳೆಯ ಊರುಗಳು ಮುಳುಗಿವೆ. ಆ ಊರುಗಳ ಜನರಿಗೆ ಪುನರ್ವಸತಿ ಕಲ್ಪಿಸಲು ಮತ್ತೆ ಭೂಮಿ ಬೇಕಾಗಿದೆ. ರಸ್ತೆಗಳು, ನಗರಗಳು, ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯಗಳು, ಎಲ್ಲವೂ ಭೂಮಿಯನ್ನೇ ಕೇಳುತ್ತಿವೆ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಉಳಿಯುವ ಪ್ರಶ್ನೆ ಒಂದೇ: “ನಾಳೆ ಉದ್ಯೋಗ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಮನುಷ್ಯ ಕೃಷಿಯತ್ತ ಮರಳಲು ಬಯಸಿದರೆ, ಅವನಿಗೆ ಕೃಷಿ ಮಾಡಲು ಭೂಮಿ ಎಲ್ಲಿದೆ?” ಇದು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ. ಇಂದು AI ಒಂದು ಟೈಲರ್‌ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಸೇಲ್ಸ್ಮನ್‌ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಯಂತ್ರ ಮಾಡಬಹುದು. ಕಚೇರಿಯ ನೂರಾರು ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಕೆಲವು ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್‌ಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು. ಕಾರ್ಖಾನೆಯಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರ ಬದಲಿಗೆ ರೋಬೋಟ್‌ಗಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡಬಹುದು. ಆಗ ಉದ್ಯೋಗ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಜನರು ಏನು ಮಾಡಬೇಕು? “ಕೃಷಿಗೆ ಹೋಗಿ” ಎನ್ನುವುದು ಸುಲಭವಾದ ಉತ್ತರ. ಆದರೆ ಕೃಷಿ ಮಾಡಲು ಭೂಮಿ ಬೇಕು. ಭೂಮಿ ಇದ್ದರೂ ನೀರು ಬೇಕು. ಬೀಜ ಬೇಕು. ಬಂಡವಾಳ ಬೇಕು. ಕೃಷಿ ಜ್ಞಾನ ಬೇಕು. ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೇಕು. ಬೆಳೆದ ಬೆಳೆಗೆ ನ್ಯಾಯಯುತ ಬೆಲೆ ಬೇಕು. ಹಾಗಾದರೆ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಭೂಮಿ ಕೊಟ್ಟು, ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಭೂಮಿ ಕೊಟ್ಟು, ಪುನರ್ವಸತಿಗೆ ಭೂಮಿ ಕೊಟ್ಟು, ನಗರ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಭೂಮಿ ಕೊಟ್ಟು, ಕೊನೆಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಜನರಿಗೆ “ಕೃಷಿ ಮಾಡಿ ಬದುಕಿ” ಎಂದರೆ ಅವರು ಕೃಷಿ ಮಾಡುವ ಜಾಗ ಎಲ್ಲಿ? ಇದು ಕೇವಲ ರೈತನ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ. ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಉದ್ಯೋಗದ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಹೌದು. ಮತ್ತೊಂದು ಗಂಭೀರ ವಿಚಾರ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅವನು ಸಂಬಳ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆ ಸಂಬಳದ ಮೇಲೆ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಲಿ, ಪರೋಕ್ಷವಾಗಲಿ ತೆರಿಗೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಆದಾಯ ಬರುತ್ತದೆ. ಅವನು ಖರ್ಚು ಮಾಡುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರೂಪಾಯಿಯೂ ಮತ್ತೊಂದು ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಆದಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಆದಾಯದ ಚಕ್ರವೇ ಸರ್ಕಾರದ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಜನರು ಉದ್ಯೋಗ ಕಳೆದುಕೊಂಡರೆ? ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ತೆರಿಗೆ ಕಟ್ಟುವ ಜನರ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಅವರ ತೆರಿಗೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ ಏನಾಗುತ್ತದೆ? ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ನಿರುದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ನೆರವು, ಪುನರ್‌ತರಬೇತಿ, ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆ, ಆರೋಗ್ಯ, ವಸತಿ ಮುಂತಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಸರ್ಕಾರದ ವೆಚ್ಚ ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು. ಅಂದರೆ ಒಂದು ಕಡೆ ಸರ್ಕಾರದ ಆದಾಯದ ಮೂಲ ಕುಗ್ಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಸರ್ಕಾರದ ಖರ್ಚು ಹೆಚ್ಚುವ ಸಾಧ್ಯತೆ. ಹೀಗಾಗಿ AIಯನ್ನು ಕೇವಲ “ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ” ಎಂದು ನೋಡುವುದು ಸಾಲದು. ಅದರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಭೂಮಿ, ಉದ್ಯೋಗ, ತೆರಿಗೆ, ಕೃಷಿ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆ, ಎಲ್ಲದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲೂ ನೋಡಬೇಕಾಗಿದೆ. ಬಹುಶಃ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ನಾವು ಕೇಳಬೇಕಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ: “AI ಎಷ್ಟು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ?” ಎನ್ನುವುದಲ್ಲ. “AI ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಾಗ ಮನುಷ್ಯ ಏನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ?”ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ “ಮನುಷ್ಯ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಬಯಸಿದಾಗ, ಅವನಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಎಲ್ಲಿದೆ?” ಭೂಮಿಯ ಬಹುಪಾಲು ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ನಗರೀಕರಣದ ಪಾಲಾಗಿದ್ದರೆ, ಉಳಿದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಕೃಷಿ ಮಾಡಲು ಬಯಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಅವಕಾಶ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂದಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲೇ ಭವಿಷ್ಯದ ಉದ್ಯೋಗ ನಷ್ಟ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಲಭ್ಯತೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಬೇಕು. ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಬೇಕು. AI ಕೂಡ ಬೇಕು. ಆದರೆ ಇವೆಲ್ಲದರ ನಡುವೆ ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕಿಗೆ ಜಾಗ ಉಳಿಯಬೇಕು. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ನಾಳೆ ನಮ್ಮ ಬಳಿ ದೊಡ್ಡ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿರಬಹುದು, ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ AI ಇರಬಹುದು, ಭವ್ಯ ನಗರಗಳಿರಬಹುದು; ಆದರೆ ಕೆಲಸ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಕೆಲಸವೂ ಇಲ್ಲ, ಕೃಷಿ ಮಾಡಲು ಭೂಮಿಯೂ ಇಲ್ಲ, ಆದಾಯವೂ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬಂದರೆ ಆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಅರ್ಥವೇನು? ಭೂಮಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡವನಿಗೆ ಪುನರ್ವಸತಿ ಬೇಕು. ಉದ್ಯೋಗ ಕಳೆದುಕೊಂಡವನಿಗೆ ಪುನರ್‌ಉದ್ಯೋಗ ಬೇಕು. ಆದಾಯ ಕಳೆದುಕೊಂಡವನಿಗೆ ಬದುಕಿನ ಭದ್ರತೆ ಬೇಕು. ಇವುಗಳನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಯೋಚಿಸದೆ ನಡೆಯುವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಮುಂದೊAದು ದಿನ ಸಮಾಜದ ಮುಂದೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲಬಹುದು. - ಶಶಿರೇಖಾ ವಿಜಯಪುರ